Jaki rozmiar szachownicy wybrać? Pola, król i numery

Wybór samej szachownicy albo sprawdzenie, czy komplet jest dobrze wyważony, sprowadza się niemal zawsze do tego samego pytania: czy figury mają wygodnie na swoich polach? Zbyt szeroki król wystaje, a zbyt małe figury wydają się pływać po dużej planszy. Dobra wiadomość: istnieją proste punkty odniesienia, dzięki którym znajdziesz właściwy rozmiar szachownicy, niezależnie od tego, czy grasz przy stole w salonie, w klubie, czy w podróży.

Złota zasada: pole i podstawa króla

Na początku liczy się nie wysokość figur, lecz szerokość ich podstawy. Punktem odniesienia jest król, największa figura:

• podstawa króla zajmuje zwykle około 75–80% szerokości pola;
• innymi słowy, pole ma około 1,25–1,3 średnicy podstawy króla.

Przykład: król o podstawie 32 mm będzie miał wygodnie na polach o wymiarze około 40–42 mm. Wokół każdej figury zostaje dość miejsca, by ją chwycić bez przewracania sąsiednich, a plansza nie sprawia wrażenia pustej.

W rozgrywkach najwyższego szczebla zalecenia Międzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE) mówią o polach 5–6 cm i królu o wysokości około 9,5 cm. Do gry w domu lub w klubie nieco mniejsze formaty są zupełnie powszechne.

A wysokość króla?

Wysokość króla to informacja najczęściej podawana przez producentów, ponieważ przemawia do wszystkich. W dobrze wyważonym zestawie w stylu Staunton idzie w parze z podstawą: wyższy król ma szerszą podstawę. W praktyce licz mniej więcej dwukrotność szerokości pola jako wysokość króla: król 80 mm na polach 40 mm, król 90–100 mm na polach 50 mm.

Proporcje te zależą od kształtu figur: zestaw o smukłych sylwetkach może mieć wyższego króla przy tej samej podstawie. Przede wszystkim kieruj się podstawą, gdy jest podana.

Popularne formaty, od nr 3 do nr 6

Gry i szachownice często oznacza się numerem. Numery te nie są ściśle znormalizowane: poniższe wymiary to typowe rzędy wielkości, różniące się w zależności od producenta.

Format	Wysokość króla (ok.)	Pole (ok.)	Plansza (ok.)	Typowe zastosowanie
Nr 3	65–75 mm	30–35 mm	30–35 cm	Gra kompaktowa, dzieci, mały stolik
Nr 4	75–85 mm	40 mm	40–42 cm	Gra rodzinna, trening, klub
Nr 5	85–95 mm	45–50 mm	45–50 cm	Klub, turniej, duży komfort
Nr 6	95–105 mm	około 55 mm	50–55 cm	Duży format, dekoracja, salon

Plansza ma nieco ponad osiem pól w boku, ponieważ zwykle ma obramowanie, jeszcze szersze, gdy znajdują się na nim oznaczenia pól.

Szachownica rozmiar 4 czy 5?

Nr 4, format uniwersalny

Dzięki polom o wymiarze 40 mm szachownica nr 4 mieści się na zwykłym stole i zostawia miejsce na zegar i kartkę do notowania. Pasuje do figur, których król ma około 75–85 mm. Nasza szachownica nr 4 z orzecha i jawora z oznaczeniami pól (40 cm, pola 40 mm) dobrze nadaje się do nauki, a nr 4 z wenge i klonu oferuje wersję oszczędną, bez oznaczeń. Wśród kompletów Le Régence nr 4 łączy obciążone figury z królem 80 mm i planszę intarsjowaną.

Nr 5, turniejowy komfort

Nr 5 daje figurom więcej powietrza i zbliża się do formatów turniejowych. Nasza szachownica nr 5 z padauku i klonu ma 48 cm, pola 50 mm i alfanumeryczne oznaczenia pól, do figur Staunton nr 5. Komplet Le Régence nr 5 łączy króla 90 mm ze składaną planszą intarsjowaną.

Jak dobrze wybrać w zależności od zastosowania

• Mały stolik lub biurko: nr 3 lub nr 4 sprawi, że plansza nie będzie wystawać.
• Klub i turniej: nr 4 lub nr 5, z figurami w stylu Staunton i, jeśli to możliwe, z oznaczeniami pól do notowania ruchów.
• Dekoracja: duży format, powyżej nr 5, ma więcej obecności na stoliku kawowym.
• Podróż: kompaktowa gra magnetyczna z polami 20–30 mm pozostaje najpraktyczniejsza.
• Dzieci: figury o szerokiej podstawie, łatwe do chwycenia, zamiast bardzo wysokich.

Jeśli kupujesz samą szachownicę do figur, które już masz, po prostu zmierz średnicę podstawy swojego króla i pomnóż ją przez 1,25–1,3: otrzymasz idealną szerokość pola. Nasz poradnik o szachownicy szczegółowo opisuje też ustawianie figur i oznaczanie pól.

Ostatnia rada: pomyśl o miejscu wokół planszy. Przy grze z zegarem trzeba przewidzieć około dwudziestu centymetrów z każdej strony na zegar i zbite figury. Szachownica nr 5 o wymiarze 48 cm wymaga więc stołu o szerokości co najmniej 70–80 cm, by grać wygodnie, podczas gdy nr 4 zadowoli się skromniejszym stołem.

Najczęstsze pytania