Het spel jacquet of backgammon: wat zijn de verschillen?

Open een backgammonkistje in een Frans familiehuis, en de kans is groot dat een oudere u liever “een partijtje jacquet” voorstelt. Het bord is hetzelfde, de dobbelstenen ook, maar het spel verloopt helemaal anders. Het spel jacquet hoort bij de grote familie van de tafelspellen, die in Frankrijk tot in de 19e eeuw veel werden gespeeld, net als triktrak. Dit is wat het onderscheidt van backgammon, en hoe u kiest wat bij u past.

Eén familie, twee filosofieën

Backgammon en jacquet zijn racespellen: elke speler laat zijn vijftien schijven rond een bord van 24 punten reizen, op het ritme van twee dobbelstenen, en haalt ze er daarna af zodra ze in zijn laatste kwart zijn aangekomen. Deze familie is een van de oudste ter wereld: het koninklijke spel van Ur, teruggevonden in Mesopotamië, of de Romeinse tabula, gespeeld op 24 velden, zijn verre neven.

Wat verschilt, is de manier waarop men op de tegenstander reageert. Backgammon is een gevechtsspel: men slaat alleenstaande schijven, stuurt ze naar de bar, neemt risico’s. Jacquet is een spel van voorzichtigheid en nauwkeurigheid: men slaat niet, men blokkeert, en wint vooral door zijn dobbelstenen beter te beheren dan de ander.

De belangrijkste verschillen in één oogopslag

Aspect	Backgammon	Jacquet
Beginstelling	Schijven verdeeld over vier punten (2-5-3-5)	De 15 schijven opgestapeld op één punt
Looprichting	De twee spelers draaien in tegengestelde richting	De twee spelers draaien in dezelfde richting, vanuit tegenoverliggende hoeken
Alleenstaande schijf van de tegenstander	Kan worden geslagen en gaat naar de bar	Men slaat nooit
Een punt houden	Er zijn twee schijven nodig om een punt te sluiten	Eén schijf volstaat om een punt te bezetten
Dubbelkubus	Kern van het moderne spel	Niet aanwezig in de speltraditie
Sfeer	Tactiek, risico’s, kanteling	Race, blokkeren, geduld

Het verloop van een partij jacquet

De start: één enkele stapel

Bij jacquet begint elke speler met zijn vijftien schijven samen op één punt, in een hoek van het bord. De twee stapels staan diagonaal tegenover elkaar, in tegenoverliggende hoeken. De hele partij bestaat uit het “afrollen” van die stapel door hem naar het uitgangskwart te laten opschuiven.

Dezelfde draairichting

In tegenstelling tot backgammon, waar de schijven elkaar frontaal kruisen, draaien de twee spelers hier in dezelfde richting. De legers botsen niet: ze achtervolgen elkaar. Dat verandert alles in de manier waarop u over het spel denkt, want men probeert zich voor de tegenstander te plaatsen om hem te hinderen, in plaats van hem aan te vallen.

Blokkeren in plaats van slaan

Omdat men nooit slaat, is blokkeren het enige wapen. Een bezet punt, zelfs door één enkele schijf, is verboden terrein voor de tegenstander. Door handig meerdere punten voor zijn schijven te bezetten, dwingt men hem zetten te doen die hem slecht uitkomen, of zelfs zijn beurt over te slaan. Daarom spreekt men van een spel van nauwkeurigheid: elke zet telt, en een slechte verdeling betaalt u meerdere beurten later.

Het uitspelen

Net als bij backgammon haalt men, zodra alle schijven in het laatste kwart staan, ze van het bord af naar gelang van de dobbelstenen. Wie als eerste zijn vijftien schijven heeft uitgespeeld, wint.

De gedetailleerde regels van jacquet verschillen van streek tot streek of van familie tot familie, met name voor het openen van de stapel en bepaalde blokkeringsbeperkingen. Spreek vóór de partij uw huisregels af: dat is de traditie van de tafelspellen.

Een familietrek met het Griekse tavli

In Griekenland heet backgammon tavli, en een partij bestaat meestal uit drie spellen na elkaar op hetzelfde bord. Twee ervan werpen goed licht op jacquet:

• Fevga: de spelers vertrekken uit tegenoverliggende hoeken en draaien in dezelfde richting; één schijf volstaat om een punt te houden, men slaat nooit. Dat is de geest van jacquet zelf.
• Plakoto: alle schijven vertrekken ook van één enkel punt, maar men kan een alleenstaande schijf van de tegenstander vastpinnen door erop te gaan staan, waardoor ze onbeweeglijk wordt.
• Portes: heel dicht bij backgammon, met dezelfde beginstelling en hetzelfde principe voor het slaan en terugkomen.

Houdt u van jacquet, dan zal fevga u vertrouwd voorkomen; geeft u de voorkeur aan het gevecht, dan zullen portes en backgammon u bevallen.

Welk kiest u?

Jacquet, voor de rust

Zonder geslagen schijven en zonder dubbelkubus is jacquet goed geschikt voor partijen in de familie, voor spelers die graag rekenen en voor wie zich soms stoort aan het “dobbelsteenelement” van backgammon. Kantelingen bestaan, maar ze zijn trager en leesbaarder.

Backgammon, voor de intensiteit

Backgammon is levendiger: een geslagen schijf kan een partij in één worp doen kantelen, en de dubbelkubus voegt een laag bluf en risico toe. Het is ook het spel dat in clubs en toernooien wordt gespeeld. Wilt u alle fijne kneepjes kennen, lees dan onze gids over de regels van backgammon.

Waarom niet allebei spelen?

Goed nieuws: één kistje volstaat. Vijftien schijven van elke kleur, twee paar dobbelstenen en een bord van 24 punten is precies het materiaal van beide spellen. Alleen de dubbelkubus blijft onderin het kistje liggen als u jacquet speelt.

Het juiste bord voor jacquet en voor backgammon

Onze backgammonspellen worden met de hand gemaakt in Griekenland door de familie Manopoulos (Athene, 1970, werkplaats in Thebe), met inlegwerk dat met de hand wordt aangebracht. Ze bevatten allemaal 30 schijven (15 lichte en 15 donkere), 4 dobbelstenen en een dubbelkubus: genoeg om jacquet, backgammon en de drie spellen van tavli te spelen. Voor regelmatig gebruik in de familie biedt de BKB1 in walnoot en zwarte eik (48 × 30 cm gesloten) een groot speelveld. De BUU1 in Californisch walnootwortelhout zal liefhebbers van hout met donkere nuances bekoren, en de BMM2 in mahonie, in middenformaat, gaat makkelijk mee op vakantie.

Veelgestelde vragen