Hoe wordt een ambachtelijk houten schaakspel gemaakt?

Pak een houten paard in uw hand en draai het langzaam rond: de lijn van de hals, het ontwerp van de manen, de manier waarop het licht de randen vangt. Bij een ambachtelijk schaakspel is geen van deze stukken helemaal gelijk aan zijn buur, en dat is precies wat er de charme van uitmaakt. Onze schaakspellen worden met de hand gemaakt in Polen door een familiewerkplaats van meubelmakers, actief sinds 1996. Hier ziet u stap voor stap hoe een stuk ruw hout een speelklaar spel wordt.

1. Het hout kiezen en laten drogen

Alles begint met de keuze van de houtsoorten. Voor de stukken kiest men bij voorkeur hout met een fijne, gelijkmatige nerf, dat netjes te draaien en te snijden is: haagbeuk, beuk, buxus, linde of kersenhout, afhankelijk van het model. Voor de borden speelt men met contrasten: mahonie, esdoorn, sycomoor, walnoot, wengé of padouk, vaak op een drager van beuk of berk.

Voordat het wordt bewerkt, moet het hout drogen. Hout dat nog vochtig is, blijft werken na het maken: het scheurt, trekt krom en de stukken verliezen hun evenwicht. Het drogen geeft het hout de tijd om te stabiliseren; het is een stap die in het eindproduct onzichtbaar is, maar essentieel voor de levensduur.

2. Het draaien van de stukken

Het droge hout wordt in kleine staven gezaagd en daarna op de draaibank gemonteerd. De vakman geeft elk stuk zijn profiel: de voet, de schacht, de kragen, de kop. De pion, de loper, de toren, de dame en de koning ontstaan bijna volledig in deze stap. Om samenhangende series te krijgen, gebruikt de draaier mallen en controleert hij met oog en hand de verhoudingen van elk stuk.

Daarna volgen de details die de persoonlijkheid van een ontwerp bepalen: de spleet in de mijter van de loper, de kantelen van de toren, de kroon van de dame en het kruis van de koning bij modellen in Staunton-stijl. Deze afwerking wordt met de hand bijgewerkt, met beitel en vijl.

3. Het paard, met de hand gesneden

Het paard is het enige stuk dat niet op de draaibank wordt gemaakt. De paardenkop wordt met de hand gesneden, uit een voorgevormd blok, met de houtbeitel en daarna met de guts. Dit is de stap die de meeste tijd en ervaring vraagt, en degene die een gesneden schaakspel het duidelijkst onderscheidt van een industrieel spel: blik, neusgaten, manen: elk paard draagt het stempel van de hand die het heeft gevormd.

Bij sommige modellen gaat het snijwerk nog verder. Le Tatras heeft stukken met een origineel ontwerp, gesneden uit lindehout, en L’Empereur combineert met de hand gesneden stukken van beuk met een koning van 140 mm.

4. Schuren, beitsen en vernissen

Zodra de stukken gevormd zijn, worden ze met steeds fijner schuurpapier geschuurd voor een zacht aanvoelend oppervlak. De donkere partij wordt daarna gebeitst: de beits dringt in het hout in in plaats van het te bedekken, zodat de nerf zichtbaar blijft. Bij sommige spellen wordt de donkere partij ebbenhoutkleurig gemaakt, dat wil zeggen gebeitst om aan ebbenhout te doen denken, zoals bij Le Régence nr. 4 en buxus.

Daarna sluit een beschermende afwerking het hout af en geeft het glans. Ze maakt het onderhoud makkelijker: een zachte, droge doek volstaat om de stukken af te stoffen.

5. Het verzwaren en de afwerking van de voeten

Bij verzwaarde modellen wordt een gewicht in de voet van elk stuk aangebracht. Het spel wint daarmee aan stabiliteit: de stukken staan beter rechtop, kantelen niet bij de minste aanraking en worden met dat zachte, doffe geluidje dat zo prettig is op het veld gezet. Dat is bijvoorbeeld het geval bij Régence nr. 4 en Le Connétable.

De voet wordt vervolgens bekleed om het bord te beschermen en het schuiven zachter te maken. De kistjes krijgen vaak vakjes bekleed met vilt of een inzet met vakjes, zodat de stukken tijdens het vervoer niet tegen elkaar botsen.

6. Het bord: inlegwerk of houtbrandwerk

Inlegwerk

Een bord met inlegwerk bestaat uit dunne bladen hout in verschillende kleuren, samengevoegd tot de 64 velden en daarna op een stabiele drager gelijmd. Het contrast komt niet van verf, maar van het hout zelf: mahonie en sycomoor, walnoot en sycomoor, padouk en esdoorn… Het is een veeleisende techniek, omdat de velden perfect op één lijn moeten liggen en de naden onzichtbaar moeten zijn. Le Vendôme is daarvan een mooi voorbeeld.

Houtbrandwerk

Bij houtbrandwerk wordt het oppervlak van het hout met een verhitte punt gebrand om de donkere velden en de versieringen te tekenen. Het warme, licht genuanceerde resultaat is typerend voor de spellen uit de Midden-Europese traditie. Onze modellen Le Trianon en Le Petit Trianon combineren zo een opklapbaar bord met houtbrandwerk met stukken van haagbeuk en beuk.

Het opklapbare kistje

Veel van onze borden klappen dicht tot een kistje. Daarvoor moeten scharnieren en een sluiting worden aangebracht, en moet de binnenkant worden ingericht voor de 32 stukken, of 34 bij spellen met dubbele dames.

7. De controle vóór verzending

Voordat het de werkplaats verlaat, wordt elk spel gecontroleerd: aantal stukken, evenwicht, kleurvastheid van de beits, werking van de scharnieren, uitlijning van de velden. Omdat het werk met de hand wordt gedaan, zijn lichte verschillen in nerf of kleur van spel tot spel normaal: ze horen bij het karakter van een ambachtelijk voorwerp.

Van onze kant geven wij een garantie van 3 jaar: als een stuk breekt, wordt het vervangen. Om uw spel lang mee te laten gaan, volgt u onze tips voor het onderhoud van hout.

Waarom kiezen voor een ambachtelijk houten schaakspel?

• Het gevoel in de hand: met de hand gedraaid en geschuurd hout heeft een zachtheid die plastic niet heeft.
• De stabiliteit: goed geproportioneerde, vaak verzwaarde voeten voor een prettig spel.
• De levensduur: een goed onderhouden spel gaat van generatie op generatie over.
• Het karakter: elk gesneden paard is uniek.

Meer weten over onze aanpak en onze partnerwerkplaatsen? Ontdek ons huis.

Veelgestelde vragen